یک روزنامه آمریکایی در گزارشی نوشت: کاهش ظرفیت ناوگان دریایی آمریکا، افزایش هزینههای نظامی و رشد سریع قدرت دریایی چین، نشانههایی از افول تدریجی برتری دریایی واشنگتن در نظم جهانی است.
به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما؛ آلفرد تایر ماهان افسر نیروی دریایی قرن نوزدهم و یکی از برجستهترین نظریهپردازان نظامی معتقد بود که ایالات متحده بهدلیل قدرت دریاییاش به یک قدرت بزرگ تبدیل خواهد شد. وی در اواخر دوران خدمت خود کتابی مهم درباره عصر کشتیهای بادبانی نوشت که از سوی پادشاهان و رهبران بزرگ جهان از جمله تئودور روزولت و وینستون چرچیل مطالعه شد. ایده اصلی او این بود که نظم جهانی آزاد بر پایه قدرت دریایی آمریکا شکل میگیرد.
ماهان بر این باور بود که آمریکا باید ناوگانی بزرگ برای کنترل مسیرهای دریایی و تضمین تجارت جهانی داشته باشد. این دیدگاه در عمل نیز تحقق یافت و پس از جنگ جهانی دوم، نیروی دریایی آمریکا با هزاران کشتی بر اقیانوسها تسلط یافت. اما در دل این قدرت یک تناقض وجود داشت. به گفته ماهان، کشوری مانند آمریکا که به صلح و رفاه اقتصادی اهمیت میدهد، معمولاً دوراندیشی لازم برای آمادگی نظامی بلندمدت را ندارد.
بیش از یک قرن بعد، این هشدار همچنان صادق است. آمریکا با کاهش هزینههای نظامی پس از جنگها و درگیر شدن در جنگهای زمینی خاورمیانه، آمادگی خود را برای جنگهای مدرن از دست داده است. نیروی دریایی این کشور نسبت به گذشته و در مقایسه با رشد سریع نیروی دریایی چین، در حال افول است و کنترل برخی گذرگاههای حیاتی دریایی را از دست داده است.
امروزه چین بر دریای چین جنوبی مسیر عبور بخش بزرگی از تجارت جهانی تسلط یافته و در مناطق دیگر نیز چالشهای جدیدی برای آمریکا ایجاد شده است. تنگه هرمز نیز به این فهرست افزوده شده؛ جایی که ایران با استفاده از موقعیت جغرافیایی و ابزارهای نظامی تنگه هرمز را بسته نگهداشته است.
این وضعیت نشان میدهد که آمریکا دیگر نمیتواند همزمان همه مناطق حیاتی را پوشش دهد و ناچار به انتخاب شده است. در حالی که بخش عمده تجارت جهانی همچنان از طریق دریا انجام میشود، امنیت مسیرهای دریایی اهمیت حیاتی دارد. تضعیف نیروی دریایی آمریکا میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی داشته باشد.
با این حال، مشکلات آمریکا تنها به میدان جنگ محدود نمیشود. هزینههای بالای ساخت و نگهداری ناوگان دریایی، کاهش ظرفیت صنعتی و کمبود نیروی متخصص، چالشهای جدی ایجاد کرده است. در مقابل، چین با سرعت در حال گسترش نیروی دریایی خود است و شکاف میان دو کشور در حال کاهش است.
از سوی دیگر، ماهیت جنگ نیز تغییر کرده است. فناوریهایی مانند پهپادها و موشکها، به کشورهای ضعیفتر امکان دادهاند با هزینه کمتر، تهدیدات جدی ایجاد کنند. نمونه آن در دریای سرخ و حملات گروههای غیردولتی دیده میشود.
در نهایت، تحلیلگران معتقدند که حتی در صورت پیروزی نظامی، آمریکا ممکن است در سطح راهبردی بازنده باشد زیرا این درگیریها باعث انحراف منابع و تمرکز از رقابتهای بزرگتر بهویژه با چین و روسیه میشود.
ماهان بر این باور بود که قدرت دریایی برای حفظ نظم جهانی ضروری است. امروز نیز همین اصل پابرجاست؛ امنیت مسیرهای دریایی، شرط لازم برای تجارت، رشد اقتصادی و ثبات جهانی است. بدون یک نیروی دریایی قدرتمند، تحقق چنین نظمی دشوار خواهد بود.