دیپلماسی فرهنگی باید از معرفی ایران به ساختن رابطه و اعتماد برسد

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ حسین سیمایی صرفا در نخستین جایزه دیپلماسی فرهنگی و عمومی جمهوری اسلامی ایران با تلاوت آیه «وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَیٰ إِلَیْکُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا» سخنان خود را آغاز کرد و ضمن خیرمقدم به حاضران با طرح این پرسش که «مهم‌ترین مأموریت یک رایزن فرهنگی چیست؟» گفت: معمولاً پاسخ‌هایی مانند معرفی ایران، برگزاری هفته‌های فرهنگی، نمایشگاه‌ها و نشست‌ها، ترجمه کتاب، بزرگداشت شاعران و معرفی هنر ایرانی مطرح می‌شود که همه اینها لازم است. اما امروز جهان ایران را می‌شناسد و مسئله اصلی این است که ایران را چگونه می‌شناسد. میان آنچه از ایران روایت می‌شود و آنچه ایران واقعاً هست شکاف بزرگی وجود دارد و بسیاری از شما این مسئله را در تجربه‌های خود لمس کرده‌اید.

وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف مأموریت رایزنی‌های فرهنگی افزود: رایزن فرهنگی فقط مأمور معرفی ایران نیست بلکه مأمور ساختن رابطه‌ای جدید میان ایران و دیگر فرهنگ‌هاست. در شرایط دشوار، دیپلماسی فرهنگی باید به دیپلماسی اجتماعی تبدیل شود. در گذشته دیپلماسی فرهنگی تا حد زیادی بر نمایش داشته‌های یک کشور استوار بود؛ اینکه شاعران و نویسندگان ما چه کسانی هستند، چه تمدنی داریم، چه میراثی داریم و چه کتاب‌هایی نوشته‌ایم. اما تجربه نهاد‌های پیشرو در روابط فرهنگی نشان می‌دهد که اثر پایدارتر نه صرفاً در نمایش میراث بلکه در رابطه، اعتماد، تعامل متقابل و همکاری بلندمدت شکل می‌گیرد.

سیمایی صراف در تشریح این موضوع گفت: ممکن است یک نمایشگاه یا بزرگداشت حافظ هزار نفر را با فرهنگ ایران آشنا کند، اما اگر یک استاد ایرانی و یک استاد خارجی چند سال با یکدیگر ارتباط کاری داشته باشند، دانشجو تربیت کنند، مقاله بنویسند و طرح مشترک داشته باشند، چیزی بسیار عمیق‌تر ساخته شده است و آن اعتماد است. اعتماد مهم‌ترین زیرساخت دیپلماسی در روز‌های دشوار است و به تعبیر فلاسفه می‌تواند «علت مُعِدّه» برای بازدارندگی باشد.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با تأکید بر لزوم ارزیابی خروجی رایزنی‌های فرهنگی بر اساس روابط ماندگار گفت: باید بررسی کنیم که در یک سال چند رابطه پایدار ساخته‌ایم. چند استاد، هنرمند، روزنامه‌نگار، دانشجو، کارآفرین و شخصیت اجتماعی به ایران عزیز ما متصل شده‌اند؟ اینها شاخص‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

سیمایی صراف در ادامه از رویکرد دستگاه قضایی در تسهیل بازگشت ایرانیان خارج از کشور قدردانی کرد و گفت: باید از قوه عاقله نظام و قوه قضائیه تشکر کرد که با تسهیل بازگشت ایرانیان خارج از کشور به‌ویژه نخبگان علمی، فرهنگی و هنری، دست براندازان را خالی می‌کند.

وی سپس با تبیین مفهوم «دیپلماسی اجتماعی» گفت: دیپلماسی سنتی می‌گوید دولت با دولت، دیپلماسی عمومی می‌گوید دولت با جامعه، اما دیپلماسی اجتماعی یک گام جلوتر می‌رود و می‌گوید جامعه با جامعه؛ یعنی دانشگاه ایرانی با دانشگاه خارجی، هنرمند ایرانی با هنرمند خارجی، جوان ایرانی با جوان خارجی، کارآفرین ایرانی با کارآفرین خارجی و از همه مهم‌تر، ایرانی داخل کشور با ایرانی خارج از کشور ارتباط برقرار کند.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری افزود: دولت قرار نیست صاحب تمام این ارتباطات باشد، اما باید زیرساخت شکل‌گیری آنها را فراهم کند. از این منظر، رایزن فرهنگی باید سه سرمایه بسازد؛ «سرمایه شناخت»، «سرمایه اعتماد» و «سرمایه رابطه». شناخت یعنی دیگران ایران را درست بشناسند و ما روایتگر درست ایران باشیم. اعتماد یعنی هنگام بروز اختلاف، رابطه قطع نشود و رابطه نیز یعنی وقتی سیاست رسمی با دشواری مواجه شد، همچنان پل‌هایی وجود داشته باشد که بتوان از معبر آنها عبور کرد.

وی تأکید کرد: ارزش این روابط در شرایط بحرانی بیشتر نمایان می‌شود. هنر دیپلماسی فرهنگی این است که وقتی دو طرف با یکدیگر اختلاف دارند، پل ارتباطی همچنان سر جای خود باقی بماند؛ بنابراین مأموریت نسل جدید رایزنان فرهنگی این است که فقط ایران را به جهان معرفی نکنند بلکه ایرانیان را دوباره به یکدیگر و ایران را دوباره به جهان متصل کنند.

سیمایی صراف در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به همکاری وزارت علوم با سفرا و رایزنان فرهنگی جمهوری اسلامی ایران گفت: خوشبختانه ارتباط ما با مجموعه سفرا و رایزنان فرهنگی، ارتباطی خوب و تعاملی است. در کشور‌هایی که رایزن علمی داریم، رایزنان علمی از پشتیبانی سفرای محترم برخوردارند و رایزنان فرهنگی نیز با آنها هم‌افزایی دارند.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری افزود: در بسیاری از کشور‌هایی که رایزن علمی نداریم، رایزنان فرهنگی عملاً باید بخشی از نقش رایزن علمی را نیز ایفا کنند و در موارد زیادی این نقش را بسیار خوب انجام داده‌اند. برخی از آنها حقیقتاً پلی برای ارتباط جوانان و دانشجویان خارجی با دانشگاهیان ایرانی شده‌اند و این ارتباط را بسیار صمیمانه و دلسوزانه ساخته‌اند که از همه آنها سپاسگزارم.