کشف ارابه‌ای که تاریخ تجارت باستان را روایت می‌کند

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما هشتمین فصل کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطه تدفینی «کاساس دل تورونیولو» واقع در شهر گوارنیا، استان باداخوس اسپانیا، به کشف یک ارابه برنزی منحصر‌به‌فرد انجامیده است؛ اثری که به گفته پژوهشگران، تاکنون نمونه شناخته‌شده مشابهی از آن در سراسر شبه‌جزیره ایبری شناسایی نشده و می‌تواند افق‌های تازه‌ای را در شناخت تمدن اسرارآمیز تارتسو و مناسبات آن با تمدن‌های مدیترانه‌ای بگشاید.

این کشف در چارچوب پروژه پژوهشی «ساختن تارتسو» و توسط پژوهشگران انستیتوی باستان‌شناسی مریدا، وابسته به شورای عالی تحقیقات علمی اسپانیا (CSIC) و دولت منطقه اکسترمادورا، انجام شده است.

ارابه کشف‌شده از نظر هنری و نمادشناختی نیز اثری استثنایی به‌شمار می‌رود. جعبه این ارابه با نقش‌برجسته‌هایی از آکلئو، ایزد رودخانه‌ای مرتبط با جهان مردگان، دو گریف با سر عقاب و بدن شیر و همچنین دو پیکره انسانی که ساختار ارابه را بر دوش گرفته‌اند، تزئین شده است. این مجموعه بر روی دو چرخ برنزی مزین قرار دارد و از مهارت بالای فلزکاران عصر آهن حکایت می‌کند.

استر رودریگز، مدیر مشترک پروژه کاوش، این اثر را «یکی از مهم‌ترین یافته‌های تاریخ پژوهش‌های محوطه کاساس دل تورونیولو» توصیف کرده و تأکید کرده است که اهمیت آن تنها به ارزش هنری محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند در بازخوانی روابط سیاسی، اقتصادی و آیینی جوامع غرب مدیترانه نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.

به گفته اعضای تیم پژوهشی، تنها نمونه‌های قابل مقایسه با این ارابه تاکنون در قلمرو تمدن اتروسکی در مرکز ایتالیا شناسایی شده‌اند؛ موضوعی که فرضیه انتقال این اثر از طریق شبکه‌های گسترده دادوستد میان تارتسو و سایر تمدن‌های مدیترانه را تقویت می‌کند.

سباستین سلستینو، مدیر مشترک پروژه، معتقد است این ارابه احتمالاً در آیین‌های تشریفاتی و ضیافت‌های مذهبی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این اثر در مجاورت فضایی کشف شد که پژوهشگران آن را محل برگزاری آخرین مراسم آیینی ساکنان این مجموعه پیش از مهر و موم عمدی بنا در اواخر سده پنجم پیش از میلاد می‌دانند.

در کنار این ارابه، مجموعه‌ای ارزشمند از اشیای وارداتی نیز به دست آمده که ابعاد تازه‌ای از شبکه مبادلات بین‌المللی تمدن تارتسو را آشکار می‌کند. این مجموعه شامل سفال‌های نفیس آتیکای یونان، ظرفی از سنگ آلاباستر با منشأ مصری و چند قطعه عاج تزئین‌شده با نقش جنگجویان، حیوانات و نقوش گیاهی است که منشأ آنها به کارگاه‌های هنری شرق مدیترانه نسبت داده می‌شود.

به اعتقاد پژوهشگران، این یافته‌ها نشان می‌دهد که جنوب‌غرب شبه‌جزیره ایبری بیش از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد، در شبکه پیچیده تجارت، انتقال فناوری، تبادل کالا‌های لوکس و تعاملات فرهنگی جهان مدیترانه مشارکت داشته است.

کاوش‌های فصل ۲۰۲۶ که طی ماه‌های آوریل و مه انجام شد، علاوه بر کشف این آثار، اطلاعات تازه‌ای درباره معماری مجموعه نیز در اختیار پژوهشگران قرار داد. بررسی بخش‌های شمالی و جنوبی تپه تدفینی با قطر حدود ۹۰ متر و ارتفاع شش متر، به شناسایی اتاق‌ها، مسیر‌های ارتباطی و فضا‌های معماری ناشناخته انجامید.

در بخش شمالی این مجموعه نیز دو منقل و یک دیگ برنزی کشف شد؛ هرچند حجم سفال‌های به‌دست‌آمده نسبت به فصل‌های گذشته کمتر بود. پژوهشگران این موضوع را ناشی از تفاوت کاربری فضا‌های مورد کاوش امسال می‌دانند؛ فضا‌هایی که بررسی عملکرد دقیق آنها همچنان ادامه دارد.

محوطه «کاساس دل تورونیولو» طی یک دهه گذشته به یکی از مهم‌ترین کانون‌های پژوهش درباره تمدن تارتسو تبدیل شده است. در سال ۲۰۱۷ بقایای بزرگ‌ترین آیین قربانی‌کردن حیوانات شناخته‌شده در غرب مدیترانه در این محل کشف شد. در سال ۲۰۲۳ نخستین پیکره‌های انسانی منتسب به فرهنگ تارتسو به دست آمد و در سال ۲۰۲۴ نیز لوحی سنگی با صحنه‌های جنگجویان و نوشته‌ای به خط پاله‌هیسپانیکای جنوبی شناسایی شد. سال گذشته نیز قدیمی‌ترین محراب مرمرین یونانی شناخته‌شده در غرب مدیترانه از همین محوطه به دست آمد.

با پایان فصل میدانی، پروژه اکنون وارد مرحله مطالعات آزمایشگاهی شده است. عملیات مرمت، مستندسازی، تحلیل‌های آزمایشگاهی و مطالعات میان‌رشته‌ای آثار در مرکز حفاظت، مرمت و مطالعات علمی میراث باستان‌شناسی (SECYR) دانشگاه خودمختار مادرید انجام خواهد شد؛ مرحله‌ای که پژوهشگران آن را برای تفسیر دقیق کارکرد فضاها، بازسازی شبکه‌های تجاری و شناخت شیوه زندگی ساکنان این مرکز آیینی، حیاتی می‌دانند.

طرح «ساختن تارتسو» با مشارکت نزدیک به ۳۰ مؤسسه علمی و حدود ۱۰۰ پژوهشگر داخلی و بین‌المللی و با حمایت شورای عالی تحقیقات علمی اسپانیا (CSIC)، دولت منطقه اکسترمادورا، دیپوتاسیون باداخوس و شهرداری گوارنیا در حال اجراست و از مهم‌ترین برنامه‌های پژوهشی اروپا در حوزه باستان‌شناسی عصر آهن به‌شمار می‌رود.