زنگ خطر مصرف بی رویه دارو در کشور

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، رویکرد وزارت بهداشت در تعامل با انجمن‌های علمی، نه بر مبنای بخشنامه و اجبار، بلکه بر پایه اقناع، همراهی و استفاده از ظرفیت‌های تخصصی این انجمن‌ها در مسیر بهبود نظام سلامت تعریف شده است.

بر اساس اعلام متصدیان دارویی در میان چند هزار قلم دارویی موجود در کشور، «سرم» تنها حدود ۲ درصد از بازار مصرف را به خود اختصاص داده، اما روند مصرف آن طی ماه‌های اخیر به شکل قابل توجهی افزایش یافته است؛ به طوری وزیر بهداشت از افزایش بی رویه و بدون توجیه علمی برخی دارو‌ها به ویژه سرم در کشور انتقاد کرد و از افزایش مصرف ماهانه سرم در کشور از ۱۳ میلیون به ۲۳ میلیون خبر داده و گفته که سرم در حال حاضر در صدر مصرف دارو‌ها قرار دارد.

تأکید بر تدوین دقیق راهنما‌های بالینی

دکتر رضا ملک زاده، از انجمن گوارش و کبد ایران با اشاره به ضرورت تدوین سیاست‌های علمی برای مصرف منطقی دارو در این جلسه، اظهار داشت: جلسه‌ای با حضور وزیر بهداشت برگزار شد تا بتوانیم چارچوب‌های لازم برای مصرف منطقی دارو‌ها را تدوین کنیم و انجمن‌های علمی نیز آمادگی خود را برای تهیه راهنما‌های بالینی دقیق اعلام کرده‌اند.

وی با ارائه مثالی از مصرف سرم افزود: در مواردی مانند سرماخوردگی، به جرأت می‌توان گفت که حدود ۹۰ درصد مصرف سرم، غیرضروری است و بیماران نیازی به دریافت آن ندارند. در شرایطی که کشور با محدودیت‌هایی در تأمین مواد اولیه دارویی مواجه است، تدوین دقیق گایدلاین‌ها (راهنما‌های بالینی) و الزام بیمه‌ها به تبعیت از آن‌ها اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

وزیر اسبق بهداشت همچنین با اشاره به وضعیت خدمات سلامت در کشور تأکید کرد: از نظر دسترسی به خدمات پزشکی، اعم از پزشک عمومی و متخصص و همچنین قیمت داروها، شرایط ایران در بسیاری موارد از برخی کشور‌های توسعه یافته مانند کانادا و انگلیس مناسب‌تر است و لازم است با مصرف صحیح دارو، از این ظرفیت به درستی استفاده شود.

نهادینه سازی گایدلاین ها؛ حلقه مفقوده نظام سلامت

دکتر حسن ابوالقاسمی، رییس انجمن خون و سرطان کودکان ایران نیز نقش انجمن‌های علمی را در آموزش و هدایت نظام درمانی بسیار مهم دانست و گفت: بخشی از آموزش کادر درمان و اعضای هیئت علمی از مسیر انجمن‌های علمی عبور می‌کند، بنابراین این انجمن‌ها نقش کلیدی در اصلاح الگوی مصرف دارو دارند.

وی با تأکید بر اینکه تدوین راهنما‌های بالینی به تنهایی کافی نیست، افزود: نهادینه سازی این راهنما‌ها اهمیت به مراتب بیشتری دارد. صرف نوشتن یک گایدلاین کار دشواری نیست، اما اجرای آن در نظام آموزشی و درمانی نیازمند برنامه ریزی، آموزش مستمر و سرمایه گذاری است.

دکتر ابوالقاسمی در ادامه به موضوع فرهنگ سازی عمومی اشاره کرد و گفت: باید باور‌های نادرست در جامعه اصلاح شود؛ از جمله اصرار بیماران برای دریافت سرم یا آنتی بیوتیک. همچنین جامعه پزشکی نیز باید به تجویز دارو‌ها بر اساس راهنما‌های بالینی ابلاغی، توجه کنند.

وی همچنین با اشاره به ضرورت حمایت از تولید داخلی دارو افزود: برای کاهش هزینه‌ها باید از تولید داخل حمایت شود و یکی از موانع این مسیر، وجود ارز چندنرخی است که امکان رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوار می‌کند. بیمه‌ها عمدتاً نقش پرداخت کننده دارند و در حوزه مدیریت مصرف دارو سرمایه گذاری نمی‌کنند، در حالی که با صرف هزینه در آموزش و پیشگیری می‌توان صرفه جویی قابل توجهی در منابع ایجاد کرد.

ضرورت پایبندی به اصول علمی و کاهش تجویز‌های غیرضروری

دکتر علیرضا استقامتی، رییس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به محدودیت‌های منابع ارزی و ریالی کشور، اظهار داشت: در شرایط فعلی، مدیریت منابع و استفاده بهینه از امکانات موجود یک ضرورت است و این موضوع در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی اهمیت بیشتری دارد. تجویز دارو و تجهیزات باید مبتنی بر اصول علمی و راهنما‌های بالینی بومی باشد، چرا که در بسیاری از موارد، این اصول رعایت نمی‌شود و شاهد تجویز‌های غیرضروری هستیم.

وی با تأکید بر اینکه هدف، صرفه جویی افراطی نیست، تصریح کرد: هدف اصلی، جلوگیری از هدررفت منابع و مصرف نامناسب داروهاست تا بتوانیم خدمات ضروری را به بیماران ارائه دهیم. وزارت بهداشت، بیمه ها، سازمان نظام پزشکی و سایر نهاد‌های مرتبط باید در قالب یک سازوکار مشترک، زمینه اجرای این راهنما‌ها را فراهم کنند.

افزایش هزینه‌ها و سهم بالای پرداخت از جیب مردم

در این نشست اعلام شد که بازار مصرف دارو در کشور در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰۰ همت بوده که ۶۵ تا ۷۰ درصد آن در بخش سرپایی از جیب مردم پرداخت شده است. همچنین پیش بینی‌ها نشان می‌دهد در صورت تداوم روند فعلی و عدم اصلاح الگوی مصرف، این رقم در سال جاری به بیش از ۷۰۰ همت در بخش دارو خواهد رسید و مجموع بازار دارو، ملزومات مصرفی و تجهیزات پزشکی به ۱۰۰۰ تا ۱۱۰۰ همت افزایش می‌یابد.

نقش گایدلاین‌ها و بیمه‌ها در کنترل هزینه‌ها

بر اساس مباحث مطرح شده، در بسیاری از کشور‌های دنیا، تدوین و اجرای راهنما‌های بالینی برای پوشش بیمه‌ای، علاوه بر توجه به اهمیت بیماری ها، بر اساس اثربخشی و هزینه اثربخشی دارو‌ها انجام می‌شود. در این راستا، همکاری نزدیک انجمن‌های علمی، بورد‌های تخصصی و معاونت‌های وزارت بهداشت در تدوین و اجرای گایدلاین ها، می‌تواند منجر به منطقی شدن تجویز و مصرف دارو شود. پیش از مصرف منطقی، باید به تجویز منطقی دارو توجه شود؛ به این معنا که دارو تنها در صورت وجود اندیکاسیون، تجویز شود. همچنین نقش بیمه‌ها به عنوان ضامن اجرای گایدلاین‌ها در کنترل تجویز دارو، از جمله محور‌های مهم این نشست بود.

فرهنگ سازی و نظارت؛ دو بازوی مکمل

در کنار اجرای راهنما‌های بالینی، بر ضرورت فرهنگ سازی در جامعه برای اصلاح الگوی مصرف دارو، به ویژه در حوزه سرم و آنتی بیوتیک‌ها تأکید شد. از سوی دیگر، لزوم تشدید نظارت بر فروش دارو بدون نسخه در داروهخانه‌ها و ایجاد سازوکار‌های کنترلی در مراکز درمانی مورد توجه قرار گرفت. در همین راستا پیشنهاد شد که تیم‌های کوچک در بیمارستان‌ها به صورت هفتگی، تجویز دارو‌ها و به ویژه آنتی بیوتیک‌ها را به صورت تصادفی بررسی کرده و بر پرونده بیماران نظارت داشته باشند.

نشست اخیر وزارت بهداشت را می‌توان گامی مهم و اولیه در جهت اصلاح ساختار تجویز و مصرف دارو در کشور دانست؛ مسیری که تحقق آن نیازمند هم افزایی میان پزشکان، انجمن‌های علمی، بیمه‌ها و همچنین همراهی مردم است. کارشناسان معتقدند بدون اجرای دقیق راهنما‌های بالینی، تقویت نظارت و اصلاح فرهنگ مصرف، روند رو به رشد هزینه‌های دارویی ادامه خواهد داشت و فشار بیشتری به نظام سلامت و مردم وارد خواهد شد.