نقش اوره در کشاورزی و شوک پنهان بین‌المللی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، عطاالله اشرفی اصفهانی، نایب رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی، صنعت و معدن تهران افزایش هزینه های تولید در بخش کشاورزی و در نتیجه کاهش مصرف کود شیمیایی را تنها یکی از پیامدهای ویرانگر لشگرکشی امریکا به خلیج فارس خواند و تصریح کرد: در حالی که نگاه‌ها به تبعات نفتی تنش‌های ژئوپلیتیک دوخته شده، بازار کود‌های شیمیایی در سطح بین‌المللی نیز در آستانه یک شوک قیمتی قرار دارد؛ شوکی که به افزایش هزینه تولید و کاهش بهره‌وری کشاورزی منجر می‌شود.

وی در یادداشتی درباره تبعات منفی پنهان جنگ افروزی امریکا به ویژه ایجاد اختلال در روند تامین کود شیمیایی نوشت: در جهانی که زنجیره‌های تأمین به‌شدت در هم تنیده‌اند، هرگونه تنش ژئوپلیتیکی می‌تواند اثری فراتر از میدان‌های نظامی بر جای بگذارد؛ اثری که گاه تا دورترین نقاط جهان نیز امتداد پیدا می‌کند. در این میان، سناریوی تشدید تنش میان ایران و آمریکا نه‌تنها بازار انرژی بلکه یکی از حیاتی‌ترین نهاده‌های کشاورزی یعنی کود اوره را نیز در معرض شوک قیمتی قرار می‌دهد.

ایران به‌عنوان یکی از تولیدکنندگان مهم اوره در جهان، نقش قابل توجهی در تأمین این نهاده برای بازار‌های منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای ایفا می‌کند. از سوی دیگر، تنگه هرمز به‌عنوان یکی از شریان‌های اصلی تجارت جهانی، مسیر عبور بخش قابل توجهی از صادرات پتروشیمی، از جمله اوره، محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال می‌تواند به‌سرعت عرضه جهانی اوره را تحت تأثیر قرار دهد.

افزایش قیمت کود اوره، در نگاه نخست شاید تنها یک موضوع صنعتی یا تجاری به نظر برسد، اما در واقع تبعات آن بسیار فراتر از این حوزه است. اوره یکی از اصلی‌ترین منابع تأمین نیتروژن برای محصولات کشاورزی است و افزایش قیمت آن مستقیم هزینه‌های تولید را برای کشاورزان بالا می‌برد. در نتیجه، کشاورزان—به‌ویژه در کشور‌های در حال توسعه—ممکن است ناچار شوند مصرف کود را کاهش دهند؛ تصمیمی که در کوتاه‌مدت به افت عملکرد و در بلندمدت به کاهش بهره‌وری خاک منجر خواهد شد.

این زنجیره اثر، در نهایت به بازار محصولات کشاورزی منتقل می‌شود. کاهش تولید یا افزایش هزینه‌های تولید، به‌طور طبیعی به افزایش قیمت محصولات غذایی در دنیا منتهی خواهد شد. از این منظر، می‌توان گفت که شوک در بازار اوره، به‌مثابه یک «محرک خاموش» برای تورم غذایی عمل می‌کند؛ پدیده‌ای که می‌تواند امنیت غذایی را در بسیاری از کشورها، به‌ویژه واردکنندگان خالص مواد غذایی، تهدید کند.

در عین حال، باید توجه داشت که شدت این اثرگذاری به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله میزان ذخایر استراتژیک کشورها، سیاست‌های حمایتی دولت‌ها، تنوع منابع تأمین کود و همچنین شرایط اقلیمی. با این حال، تجربه بحران‌های پیشین نشان داده است که بازار نهاده‌های کشاورزی به‌شدت نسبت به شوک‌های انرژی و حمل‌ونقل حساس است و به‌سرعت واکنش نشان می‌دهد.

این عضو اتاق بازرگانی می افزاید: در چنین شرایطی، اهمیت سیاست‌گذاری هوشمندانه بیش از پیش آشکار می‌شود. کشور‌ها ناگزیرند با تنوع‌بخشی به منابع تأمین، توسعه تولید داخلی نهاده‌ها و بهینه‌سازی مصرف کود، از شدت آسیب‌پذیری خود بکاهند.

در نهایت، باید گفت که پاسخ به این پرسش که آیا گرانی اوره به افزایش قیمت محصولات کشاورزی منجر می‌شود؟ بیش از آنکه یک «اگر» باشد، یک «چه میزان» است. واقعیت آن است که این ارتباط وجود دارد؛ اما شدت و دامنه آن، تابعی از چگونگی مدیریت بحران در سطوح ملی و بین‌المللی خواهد بود.

با تهاجم نظامی دشمن امریکایی صهیونی به ایران و ناامنی در تنگه هرمز، روند تجارت مواد اولیه کودهای شیمایی مختل شد و کمپانی های بزرگ تولید کننده کود شیمیایی بلافاصله اقدام به افزایش قیمت محصولات خود کردند.