غده‌های چوبی غول‌پیکر در بلوط‌های زاگرس؛ نشانه مقاومت یا عامل تشدید زوال؟

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مهاباد، پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی گفت: در جنگل‌های بلوط زاگرس، پیدایش غده‌ها (بورنات) بسیار شایع شده است؛ چرا که درختان بلوط این منطقه پیوسته در معرض تنش‌هایی مانند تغییرات اقلیمی، آتش‌سوزی، حمله قارچ‌ها و به ویژه سنت محلی گلازنی (سرشاخه‌زنی متمادی برای تهیه خوراک دام) قرار دارند.

مجید پاتو اظهار کرد: این غده‌های چوبی عظیم که در اصطلاح گیاه‌شناسی به آنها Burl یا گودال‌های چوبی نیز گفته می‌شود، نشان‌دهنده واکنش شدید و طولانی‌مدت درخت به محرک‌های زیستی (مثل حشرات یا باکتری‌ها) یا آسیب‌های فیزیکی هستند.

وی اضافه کرد: رشد چنین غده‌ای به این اندازه، سال‌ها زمان می‌برد و ساختار طبیعی تنه را کاملاً دگرگون می‌کند.

پژوهشگر مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌غربی گفت: این آسیب‌های فیزیکی مداوم باعث ایجاد زخم‌های باز شده و درخت را وادار می‌کند تا برای دفاع از خود و ترمیم بافت‌ها، این برجستگی‌های متراکم و درهم‌تنیده را بسازد.

وی افزود: بافت چوبی داخل بورنات، دارای ساختار آوندی بسیار نامنظم و گره‌دار است که جریان طبیعی آب و شیره پرورده را در تنه و شاخه‌های بلوط مختل می‌سازد.

پاتو گفت: اگرچه شکل‌گیری این گال‌ها یک مکانیسم دفاعی است، اما حضور بیش از حد آنها باعث اتلاف انرژی درخت، ضعف فیزیولوژیک و تشدید پدیده زوال بلوط در زاگرس می‌شود.

وی یاداور شد: ساکنان برخی مناطق زاگرس بنا بر یک بارور قدیمی، شاخ و برگ درختان بلوط را هرس کرده و روی درخت برای تغذیه دام در فصل زمستان ذخیره می‌کنند که این امر هر چند می‌تواند روشی سنتی برای مبارزه با برخی آفت‌ها باشد، اما در عین حال می‌تواند به رشد و توانایی درخت بلوط زیان وارد کند.