بازی‌های رایانه‌ای یاری، آسیب زا

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز ایلام؛ خیلی کم پیش می‌آید وقتی دور هم هستیم و حرف از بازی می‌شود، بچه‌های دهه ۶۰ یاد بازی‌های نوستالژیک قدیمی خودشان نیفتند. گاهی آن قدر بحث داغ می‌شود که نسل امروز هم دوست دارد به آن دوران برود.
امشب باز هم به سراغ جعبه اسباب بازی دوران کودکی هایم رفتم. کاغذ تا زده و فرسوده‌ی اسم فامیل، اعصاب سنج، عروسک‌هایی که با وسایل دم دستی و خلاقیت خودمان می‌ساختیم و ....
نمی‌دانید چقدر دلم برای تماشای کارتون‌های صبح جمعه، هنگام خوردن صبحانه و بازی با اسباب بازی‌های مورد علاقه ام تنگ شده است؛ خاطراتی که دورانی عالی در دنیای کودکیمان ساخته بودند. امروز، اما بچه‌ها با آن بازی‌ها بیگانه اند و تنها بازی و تفریحشان بازی‌های رایانه‌ای و مجازی است.

بازی های رایانه ای، خوب یا بد؟

حالا خوب یا بد، این پدیده هر چه که باشد؛ باید بپذیریم که سبک زندگی با گذشته متفاوت شده و تغییرات، براساس شیوه ی نوین زندگی و ورود تکنولوژی به زندگیمان طبیعی است.

مادری ۳۵ ساله می‌گوید پسر نوجوانش بیشتر وقتش را با بازی‌های رایانه‌ای و پای گوشی تلفن همراهش می‌گذراند و این باعث شده که علاوه بر چاقی به ضعف بینایی هم مبتلا شود.
اما (لیلا- الف) مادر دیگری می‌گوید: از این که فرزندم با بازی‌های مجازی سرگرم است راضی هستم؛ چون محیط بیرون با مخاطراتی همراه است و ماندن بچه‌ها در خانه امن‌تر است.
یک دکترای جامعه شناسی می‌گوید: این که انتظار داشته باشیم نسل امروز روی تکنولوژی خط بطلان بکشد و به گذشته و سرگرمی‌های آن دوران برگردد در واقع غیرممکن است؛ اما روش منطقی‌تر این است که برای مدیریت صحیح این پدیده راهکار مناسبی جستجو کرد.
" حمید حیدرپناه" می‌افزاید: اگر والدین بتوانند نظارت کنند و مسئولان هم به تولید باز‌های داخلی متناسب با فرهنگ جامعه اقدام کنند، این بازی‌ها می‌تواند مفید واقع شود از این نظر که کودک و نوجوان با آسیب‌های خارج از خانه مواجه نخواهد شد و از سویی دیگر با فرهنگ و مبانی اعتقادی جامعه خود هم آشنا می‌شوند؛ اما پرداختن به بازی‌های رایانه‌ای و مجازی اگر کنترل شده نباشد و محتوایی غربی و بیگانه داشته باشد آسیب زا خواهد بود، ضمن آن که وقت گذرانی‌های طولانی با این گونه بازی‌ها باعث بیماری‌های مختلف برای مخاطب خواهد شد.

فاصله گرفتن از بازی‌های فیزیکی و بیماری‌های مختلف
یک پزشک عمومی بر این باور است که تغییر سبک بازی‌ها از فیزیکی به بی تحرکی باعث بروز بیماری‌های محتلفی می‌شود.
احسان زاده می‌افزاید: چاقی، ضعف بینایی، اختلال عصبی، کشیدگی مهره‌های گردن، درد پشت و شانه، آسیب به دیسک کمر، پوکی استخوان، بیماری کبد و کندی عملکرد مغز از عوارض کم تحرکی و وقت گذرانی‌های طولانی مدت در فضای مجازی است.
وی بی تحرکی طولانی مدت در سنین پایین و کودکی را با تغییر شکل ساختاری و انحراف‌های شدید ستون فقرات مرتبط می‌داند و می‌گوید: این تغییر‌ها به شکل قوز یا انحنا‌های جانبی ممکن است تا بزرگسالی هم ادامه داشته باشد.
این پزشک عمومی ادامه می‌دهد: نشستن طولانی مدت سبب انتقال مایعات بدن به سمت پا‌ها و تورم آن‌ها می‌شود به این صورت که در زمان آویزان بودنِ پاها، عروق آن‌ها آب بدن را بیش از اندازه به سمت خود می‌کشد و ادامه این روند در نهایت سبب تورم پا‌ها می‌شود.
از سوی دیگر، متخصصان اورولوژی بی تحرکی و ورزش نکردن و یا مشاغلی که نیاز به نشستن طولانی دارد را در تشکیل سنگ کلیه بسیار موثر می‌دانند.
دکتر عباس بصیری در این زمینه می‌گوید: بی تحرکی، نشستن طولانی مدت، مصرف مواد غذایی نامناسب و مصرف اندک مایعات، در ابتلا به سنگ کلیه مؤثر هستند.
وی با بیان این که ۸ تا ۱۰ درصد از جمعیت ایران به نوعی درگیر مشکل سنگ کلیه هستند، تأکید کرد: شیوع این بیماری در کشور بسیار بالا است.
"بصیری" تشریح می‌کند: زنانی که بیش از شش ساعت در روز را به صورت نشسته سپری می‌کنند نسبت به زنانی که در روز کمتر از ۳ ساعت می‌نشینند با افزایش خطر ابتلا به سرطان سینه، تخمدان و سرطان خون روبه رو هستند.
همچنین افزایش ۱۰ درصدی خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها از جمله سرطان آندومتر (مخاط رحم)، ریه و حتی روده بزرگ به عنوان یکی از نتایج دو ساعت نشستن بی وقفه برآورد شده است.

اختلالات روانی در پی خو کردن با رایانه
اما اظهارات حیدرپناه، دکترای جامعه شناسی در خصوص بروز اختلالات روانی در کودکان و نوجوانان به خاطر پرداختن به بازی‌های مجازی باعث شد تا سری به این گونه مطب‌ها هم بزنم.
در بدو ورود چشمم به مادری افتاد که پسربچه‌ی ۵ ساله اش را محکم گرفته بود و به زور می‌خواست او را سر جایش بنشاند؛ اما پسربچه با جیغ و داد، گلدان شیشه‌ای روی میز را می‌خواست. با مادر که هم صحبت شدم گفت: عاشق شکستن ظرف و ظروف و وسایل خانه است. الان هم که بیرون آمدیم می‌خواهد گلدان مطب را بردارد و بشکند؛ با این کار احساس آرامش می‌کند؛ حتی کتک خوردن را هم به جان می‌خرد، اما کار خودش را می‌کند.

دکترش می‌گفت: علت این ناهنجاری رفتاری انجام بازی‌های خشن و سریع مجازی است.

مرضیه رستم خانی می‌افزاید: در واقع این نوع از بازی‌ها به دلیل داشتن صفحات گرافیکی، تنوع رنگ و سرعت زیاد تعویض صفحات، با تاثیرات منفی بر مغز و اعصاب کودکان، باعث برخی اختلالات روانی و رفتار‌های خشونت‌آمیز می‌شوند، از آن جایی که مغز کودک قابلیت تجزیه و تحلیل این تصاویر را ندارد با واقعی تصور کردن آن، بازی‌ها را در ذهن خود شکل می‌دهد.
وی تشریح می‌کند: در این نوع از بازی ها، فعالیت بخشی از مغز کودک که مرتبط با احساسات و عواطف است، افزایش پیدا می‌کند و فعالیت بخشی که کنترل مغز کودک را در اختیار دارد، کاهش می‌یابد؛ بنابراین می‌توان گفت که این بازی‌ها دشمن درجه یک سلول‌های مغزی کودک هستند و به مرور به کوچک شدن و از بین رفتن این سلول‌ها منجر می‌شوند.

این روانپزشک متخصص با بیان این که محتویات خشن بازی‌ها، رفتار‌های تهاجمی را افزایش می‌دهد، می‌افزاید: این بازی‌ها واکنش‌های عاطفی کودک را سرکوب می‌کند، بازی کردن‌های طولانی‌مدت ممکن است به چاقی، حواس‌پرتی و ضعف عملکرد کودکان در مدرسه نیز منجر شود؛ به گونه‌ای که قسمتی از مغز که وظیفه رفتار‌های اجتماعی و همچنین مهارت‌های شناختی دارد به دلیل پرداختن بیش از حد به بازی‌های رایانه ای، نسبت به حالت طبیعی کوچک‌تر می‌شود و همچنین ناهنجار‌هایی در قسمت سفید مغز که وظیفه هماهنگی میان مناطق مختلف آن را به‌عهده دارد به وجود می‌آورد؛ بنابراین بازی‌های یارانه‌ای علاوه بر آسیب‌های شناختی، در مهارت بروز احساسات و در قدرت تصمیم‌گیری کودکان تاثیرات منفی و غیرقابل جبرانی می‌گذارد.

بیگانه‌ای که صاحب خانه می‌شود
یکی از معضلاتی که به عنوان عامل تهدید کننده محسوب می‌شود، طراحی این بازی‌ها با محتویات بیگانه است که با فرهنگ و مبانی اعتقادی کشور ما مغایرت دارد.
حیدرپناه، دکترای جامعه شناسی بر این باور است که سر و کار داشتن فرزندان جامعه با محتویات این بازی‌ها که در تمام ابعاد زندگی جوامع غربی کار شده است، فضای فکری و فرهنگی کاربران را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.
وی تأکید می‌کند: مسئولان باید با تولید بازی‌هایی متناسب با فرهنگ و باور‌های جامعه از این آسیب جلوگیری کنند.
به زعم حیدرپناه حتی می‌شود کودکان و کاربران را به سمت برنامه نویسی ترغیب کرد تا در مسیر درست هدایت شوند.
حیدرپناه می‌افزاید: ترفندی که باید به کار گرفته شود این است که در ابتدا نظر کودکان را به برنامه نویسی جلب کرد و بهتر است که آموزش را با استفاده از یک بازی لذت‌بخش آغاز کرد تا دلیلی برای یادگیری برنامه نویسی در آن‌ها به وجود بیاید.
وی تشریح می‌کند: از نیمه دوم قرن بیستم و همراه با تحولات و پیشرفت در صنایع الکترونیکی، بازی‌های جدید، پا به عرصه وجود گذاشتند که اصطلاحاً «بازی‌های رایانه ای» نامیده شد.
گرچه تاریخچه بازی‌های رایانه‌ای به دهه ۱۹۷۰ م. بر می‌گردد؛ اما در مدت کوتاهی پس از پیدایش آن، نه تنها تحول عمیق و اساسی در نظام تفریحات و سرگرمی کودکان به وجود آمد، بلکه در حال حاضر، بازی‌های رایانه‌ای به عنوان یک وسیله گذران اوقات فراغت، به میان بزرگ سالان نیز کشیده شده است.
آثار فرهنگی و اجتماعیِ بازی‌های رایانه‌ای به گونه‌ای است که دیگر نمی‌توان به این بازی‌ها فقط به عنوان یک وسیله سرگرمی نگاه کرد؛ بلکه اشاعه و آثار چنین بازی هایی، به حدی است که از آن‌ها با عنوان «انقلاب بازی‌های رایانه ای» یاد می‌کنند.

سود یا سودجویی؟!
صنعت ساخت بازی‌های ویدیویی و رایانه‌ای در حال حاضر، به گسترده‌ترین و سودآورترین حرفه‌ها در صنعت سرگرمی کودکان تبدیل شده است.
در این بین، رقابتی که بین شرکت‌ها و تولید کنندگان مختلف در تصاحب هرچه بیشتر بازار فروش به وجود آمده، آن‌ها را بر آن داشته که با ارائه بازی‌های هر چه جالب‌تر و مهیج تر، سود بیشتری را به خود اختصاص دهند و متأسفانه موضوعی که در این آشفتگی بازار مورد توجه نیست، همان جنبه‌های اخلاقی، تربیتی و سلامت مشتریان این بازی ها، یعنی کودکان است.
گرچه بیشتر تحقیقات مربوط به بازی‌های الکترونیکی، از اواسط دهه ۱۹۹۰ م. آغاز شده است؛ اما متأسفانه در کشور ما با وجود زیرساخت‌های فرهنگی و باور‌های مذهبی متفاوت با کشور‌های سازنده این گونه بازی ها، تحقیقات کافی در مورد اثرات بازی‌های رایانه‌ای و پیامد‌های اجتماعی آن‌ها صورت نگرفته است.

بازی‌های رایانه‌ای و انتقال ارزش‌های منفی
حیدرپناه یکی از تهدید‌های جدی ارائه‌ی محصولات فرهنگی و فکری غرب را استفاده از انگیزه‌های جنسی در همه زمینه‌ها از جمله تبلیغات بازی‌های رایانه‌ای با انگیزه سودجویی بیشتر می‌داند و می‌گوید: در برخی بازی‌های رایانه‌ای طرف مقابل، زنی است که در ابتدا دارای حجاب نسبی است و در جریان بازی وقتی می‌بازد، در ازای هر صد دلار یکی از لباس هایش را پیشنهاد می‌کند و در پایان بازی ممکن است با از دست دادن تمام لباس هایش کاملاً عریان شود. در این نوع بازی، قمار و برهنگی در یکدیگر ادغام شده اند تا با تحریک غریزه جنسی و حس کنجکاوی در جهت انحراف، نوجوانان و کودکان را ساعت‌ها در پای دستگاه میخ کوب و القائات خود را به آن‌ها تحمیل کنند.
در واقع، محتوای چنین بازی‌هایی به طور ناهوشیار، گرایش‌های جنسی را بیدار و تقویت می‌کند و می‌تواند زمینه ساز بی حجابی، عریانی، گرایش به موسیقی‌های مبتذل و انحراف‌های اخلاقی را در آینده فراهم کند.

سیاست هم وارد بازی شده است
این کارشناس جامعه شناسی تصریح می‌کند: تبلیغ انحرافات اخلاقی تمام ماجرا نیست؛ بلکه بسیاری از این بازی‌ها با اهداف سیاسی طراحی شده اند؛ به گونه‌ای که به عنوان مثال در بازی دیگری، یک ناو آمریکایی به خلیج فارس می‌آید، سپس در جریان بازی، محل مأموریت بچه‌ها در کشتی تعیین می‌شود و آنان وظیفه دارند تا از ناو آمریکایی در برابر قایق‌های تندروی ایرانی که در آن تیپ‌های حزب اللهی دیده می‌شوند محافظت کنند.

متأسفانه این گونه بازی ها، بی هیچ کنترل و نظارتی از سوی مراجع ذی صلاح، به آسانی در دسترس فرزندانمان قرار می‌گیرد.
انزوا طلبی، تنبلی ذهنی، سردی و تنش در روابط خانوادگی و افت تحصیلی از دیگر معایب پرداختن بیش از حد به بازی‌های رایانه‌ای است.
بازی به اندازه تغذیه‌ی صحیح و احساس امنیت و صمیمیت برای رشد فرزندان مهم و ضروری است و بازی رایانه‌ای دارای مزایا و معایبی است که آگاهی خانواده‌ها از این موضوع می‌تواند به تربیت صحیح فرزندان و استفاده آن‌ها از این ابزار‌ها کمک کند؛ اما درک خانواده‌ها از این نکته که فرزندان از بینش و زمان کافی برای بازی کامپیوتری برخوردار باشند و مناسب مرحله رشد آن‌ها نیز باشد، نکته‌ای است که می‌تواند به کاهش آسیب‌ها در این خصوص کمک شایان توجهی کند؛ گرچه برای کنترل بیشتر این اوضاعِ نابسامان توجه مسئولان ذی ربط به بومی سازی این گونه بازی‌ها هم در نوع خود قابل تأمل فراوان است.

نویسنده: زهرا پوراسماعیل